در این مقاله می‌خواهیم به این دو پرسش که ابرهوش چیست و هوش مصنوعی (AI) چه تفاوتی با ابرهوش (Superintelligence) دارد؟ پاسخ دهیم. با یکی دیگر از مقاله‌های آموزشی سایت فری لرن همراه باشید.
در روزهای گذشته اصطلاح ابرهوش (Super Intelligence) بیش از همیشه در اخبار حوزه فناوری مطرح شده است. دلیل آن هم تصمیم تازه دولت آمریکا به ریاست دونالد ترامپ است که نام Artificial Intelligence (AI) یا «هوش مصنوعی» را در ارتباطات رسمی قوه مجریه با Super Intelligence (SI) یا «ابرهوش» جایگزین کرده است.
ترامپ در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶ (۷ مهر ۱۴۰۵) با امضای یک فرمان اجرایی اعلام کرد که نهادها و سازمان‌های دولت فدرال، تا حدی که قانون اجازه می‌دهد، در مکاتبات رسمی، وب‌سایت‌ها، گزارش‌ها و سایر اسناد غیرقانون‌گذاری‌شده به جای اصطلاح «هوش مصنوعی» از «ابرهوش» استفاده کنند.
اما چرا دولت آمریکا چنین تغییری را مطرح کرده است؟ ابرهوش چیست؟ آیا ابرهوش همان هوش مصنوعی است؟ و مهم‌تر از همه، وقتی از Superintelligence صحبت می‌کنیم دقیقا به چه نوع فناوری‌ای اشاره داریم؟
چرا آمریکا می‌خواهد به جای هوش مصنوعی از ابرهوش استفاده کند؟
دولت آمریکا بر این باور است توانایی سیستم‌های هوشمند امروزی نسبت به زمانی که اصطلاح «هوش مصنوعی» شکل گرفت، تغییر چشمگیری کرده است.
در متن فرمان اجرایی کاخ سفید آمده است که سیستم‌های پیشرفته امروزی دیگر فقط برخی جنبه‌های هوش انسانی را تقلید یا خودکار نمی‌کنند، بلکه می‌توانند توانایی‌های انسان را تقویت کرده و در زمینه‌هایی مانند علم، پزشکی و سایر حوزه‌ها امکان انجام کارهایی را فراهم کنند که پیش از این ممکن نبود.
بر همین اساس، دولت ترامپ معتقد است عبارت Super Intelligence بهتر می‌تواند ظرفیت و مسیر پیشرفت این فناوری‌ها را نشان دهد و به همین دلیل اصطلاح SI را جایگزین AI کرده است.
با این حال، یک نکته مهم وجود دارد: این تغییر در وهله اول تغییر نام و ادبیات رسمی دولت آمریکا است، نه اینکه ناگهان تعریف علمی هوش مصنوعی در جهان تغییر کرده باشد. حتی در همین فرمان اجرایی، دولت آمریکا فعلا «Super Intelligence» را برای اجرای این دستور، بر اساس همان تعریف قانونی موجود برای Artificial Intelligence در نظر گرفته است.
بنابراین می‌توان گفت آمریکا فعلاً در حال تغییر نام و چارچوب توصیف این فناوری است و قرار است تعریف رسمی‌تری از SI نیز در ادامه پیشنهاد شود.
ابتدا باید با مفهوم هوش مصنوعی یا AI آشنا شویم
هوش مصنوعی (Artificial Intelligence) یک مفهوم بسیار گسترده است و به سیستم‌های کامپیوتری گفته می‌شود که می‌توانند وظایفی را انجام دهند که معمولا به نوعی از توانایی‌های شناختی نیاز دارند. برای مثال: تشخیص تصویر و صدا، ترجمه زبان‌ها، تولید متن و تصویر، پاسخ دادن به پرسش‌ها، خلاصه کردن اطلاعات، پیشنهاد محتوا، تحلیل داده‌ها، برنامه‌نویسی، کمک به تشخیص بیماری‌ها، کنترل ربات‌ها و خودروهای خودران و …
بنابراین وقتی از AI صحبت می‌کنیم، لزوماً منظورمان یک سیستم فوق‌العاده هوشمند نیست. یک سیستم هوش مصنوعی می‌تواند در یک کار بسیار ساده و محدود نیز استفاده شود. برای مثال، یک نرم‌افزار تشخیص چهره یا سیستمی که ایمیل‌های اسپم را شناسایی می‌کند نیز می‌تواند در دسته فناوری‌های هوش مصنوعی قرار بگیرد.
ابرهوش چیست؟
ابرهوش (Superintelligence) به نوعی هوش گفته می‌شود که توانایی‌های شناختی آن در طیف گسترده‌ای از زمینه‌ها، به‌طور چشمگیری از بهترین انسان‌ها فراتر باشد. بنابراین ابرهوش صرفاً هوش مصنوعی‌ای نیست که در یک کار خاص بهتر از انسان عمل می‌کند؛ بلکه مفهومی بسیار گسترده‌تر است و به سیستمی اشاره دارد که در حوزه‌هایی مانند استدلال، حل مسئله، علم، برنامه‌نویسی، خلاقیت و تصمیم‌گیری بتواند از انسان‌های متخصص عملکرد بهتری داشته باشد.
نیک باستروم (Nick Bostrom)، فیلسوف دانشگاه آکسفورد و نویسنده کتاب Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies، یکی از شناخته‌شده‌ترین تعریف‌ها را از این مفهوم ارائه کرده است. از دیدگاه او، ابرهوش نوعی هوش است که در تقریباً تمام زمینه‌های مورد توجه، به شکل قابل توجهی از توانایی‌های شناختی انسان فراتر می‌رود. به همین دلیل، برای مثال یک سیستم شطرنج که فقط در بازی شطرنج از انسان بهتر است، ابرهوش محسوب نمی‌شود.
به زبان ساده، اگر روزی سیستمی ساخته شود که نه فقط در یک مهارت، بلکه در طیف گسترده‌ای از فعالیت‌های فکری مانند پژوهش علمی، ریاضیات، برنامه‌نویسی، خلاقیت، استدلال و تصمیم‌گیری به‌طور پایدار از بهترین انسان‌ها بهتر عمل کند، چنین سیستمی به مفهوم Superintelligence یا ابرهوش نزدیک خواهد بود.
تفاوت اصلی AI و Superintelligence چیست؟
تفاوت را می‌توان بسیار ساده بیان کرد: هوش مصنوعی (AI) یک مفهوم گسترده برای فناوری‌ها و سیستم‌های هوشمند است، اما ابرهوش (Superintelligence) به یک سطح فرضی از هوش اشاره دارد که در طیف گسترده‌ای از توانایی‌های فکری، از بهترین انسان‌ها نیز فراتر می‌رود.
یک سیستم هوش مصنوعی ممکن است در یک کار مشخص از انسان بهتر باشد، بدون اینکه در سایر زمینه‌ها توانایی مشابهی داشته باشد. برای مثال، یک سیستم هوش مصنوعی می‌تواند در تشخیص الگوهای پزشکی فوق‌العاده عمل کند، اما در یک گفت‌وگوی ساده، برنامه‌ریزی یک پروژه یا انجام یک کار کاملا متفاوت محدودیت داشته باشد.
اما ابرهوش در تعریف رایج، قرار است در تقریبا تمام حوزه‌های شناختی مهم از انسان برتر باشد، نه فقط در یک وظیفه خاص. یک مثال ساده، فرض کنید یک هوش مصنوعی مخصوص بازی شطرنج داریم که می‌تواند قهرمان جهان را شکست دهد. این سیستم در شطرنج از انسان بهتر است؛ اما این موضوع به‌تنهایی آن را به یک ابرهوش تبدیل نمی‌کند.
حالا تصور کنید سیستمی داشته باشیم که علاوه بر شطرنج، بتواند در ریاضیات، علوم، برنامه‌نویسی، پژوهش، خلاقیت، تصمیم‌گیری و بسیاری از زمینه‌های دیگر نیز به شکل قابل توجهی از بهترین انسان‌ها بهتر عمل کند. این مفهوم بسیار نزدیک‌تر به چیزی است که «ابرهوش» نامیده می‌شود.
آیا چت جی پی تی و جمنای ابرهوش هستند؟
لزوما نه. مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی امروزی مانند چت جی پی تی، جمنای و سایر مدل‌های زبانی در بسیاری از کارها عملکردی بسیار چشمگیر دارند، اما این موضوع به خودی خود به معنای تحقق Superintelligence نیست.
ابرهوش معمولا به سطحی از توانایی اشاره دارد که در آن یک سیستم بتواند در طیف بسیار گسترده‌ای از فعالیت‌های فکری، به طور پایدار و قابل اتکا از انسان‌های برتر پیشی بگیرد. به همین دلیل، بهتر است بین هوش مصنوعی پیشرفته و ابرهوش تفاوت قائل شویم.
چرا اصطلاح ابرهوش دوباره خبرساز شده است؟
اصطلاح Superintelligence پیش از تصمیم اخیر دولت آمریکا نیز وجود داشته و مفهوم جدیدی نیست.
یکی از معروف‌ترین نمونه‌ها، کتاب Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies نوشته نیک باستروم است که در سال ۲۰۱۴ منتشر شد. این کتاب به بررسی آینده هوش مصنوعی بسیار قدرتمند، فرصت‌های احتمالی آن و همچنین خطرات ناشی از ایجاد هوشی می‌پردازد که از انسان بسیار توانمندتر باشد.
در واقع، بحث درباره ابرهوش سال‌هاست در میان پژوهشگران و فیلسوفان حوزه آینده فناوری مطرح است. نگرانی اصلی این است که اگر روزی چنین سیستمی ساخته شود، توانایی آن ممکن است بسیار فراتر از ابزارهای هوش مصنوعی امروزی باشد و در نتیجه موضوعاتی مانند کنترل، اهداف سیستم و ایمنی آن اهمیت بسیار بیشتری پیدا کنند.
پس چرا دولت آمریکا AI را SI نامیده است؟
پاسخ را می‌توان در دیدگاه دولت آمریکا نسبت به نسل جدید سیستم‌های هوشمند جست‌وجو کرد. دولت ترامپ معتقد است فناوری‌های پیشرفته امروزی دیگر صرفا ابزارهایی برای تقلید از برخی توانایی‌های انسان نیستند و می‌توانند به افزایش توانایی‌های انسانی و ایجاد پیشرفت‌های بزرگ در علم، پزشکی، اقتصاد و فناوری کمک کنند.
به همین دلیل، دولت آمریکا می‌خواهد اصطلاحی را استفاده کند که از نظر خودش بهتر نشان‌دهنده ظرفیت و آینده این فناوری‌ها باشد. فرمان اجرایی ۲۹ سپتامبر نیز دقیقاً با همین استدلال، استفاده از «Super Intelligence» و مخفف SI را در دولت فدرال جایگزین «Artificial Intelligence» و AI کرده است.
البته این تصمیم به این معنا نیست که تمام کارشناسان فناوری با این نام‌گذاری موافق هستند. از نظر علمی، AI و Superintelligence دو مفهوم یکسان نیستند و ابرهوش معمولا به سطحی از توانایی اشاره دارد که هنوز به شکل قطعی به آن دست پیدا نکرده‌ایم.
همچنین بخوانید:
حمایت ایلان ماسک از نام ابر هوش به جای هوش مصنوعی؛ تغییر نام SpaceXAI به SpaceXSI
افزایش بی‌سابقه ثبت دامنه si. در اسلوونی پس تغییر نام هوش مصنوعی به ابر هوش